POZORIŠTE, EMOCIJA, LEVICA

Teatar u borbi za radnička prava
June 1, 2017
Zrenjanin kao distopijska vizija budućosti
June 2, 2017

Premijera u pozorištu “Toša Jovanović”

Igor Štiks: “Zrenjanin”

Režija : Boris Liješević

 

Oduvek je pozorište, pod uslovom da je pravo i autentično, za trenutak i santimetar, bilo ispred aktuelne stvarnosti. Najnovija predstava zrenjaninskog pozorišta „ Zrenjanin“, sa nazivom koji je sazdan, danas i ovde, kao svojevrsna personalna ali i ideološko-istorijska aluzija ali i kontraverza, u momentu odvijanja bila je, snagom artističkog umeća i poštenja, bolјa, iskrenija i autentičnija od konteksta u kome se dešavala. Lokalnog i opšteg. Naravno, kada se aplauzi stišaju, slegnu emocije, počinje razlikovanje, analiza, zamerke. Estetičke, ideološke, generacijske, socijalne. Jedino kod dobrog pozorišta, a u ovom slučaju ono se dogodilo, preostaje umetnost glume. Ali, zar je to malo u ovim oskudnim vremenima .

U recepciji komada „Zrenjanin“ biće, i normalno je da bude, različitih percepcija i interpretacija. Pre sve ga ideoloških, a najmanje pozorišnih i estetičkih. Pogotovo kada se zna da je tema predstave isečak iz života u nas, u vremenima „ plјačkaških privatizacija“ iz kojih su proizašli masovni gubitnici, odnosno malobrojni profiteri. Koji su bili u publici , ili kao skriveni akteri egzistiraju u našem okruženju. A svi jesu na neki način buduća pozoriš na pub lika. Ili gledaoci nekog tv. rialitija Sve ovo je socio-psihološki ambijent u kome je realizovana ova predstava.
Ipak, jedino što treba da ostane neupitno jeste – glumačka energija, posve ćenost teatru, kao i iskreno dramsko umeće.

Zrenjaninski glumci, bez obzira na veličinu zadataka, kao i na funkcionalnost njihovih uloga u ovom tetarskom spoju emocije, ideologije, bliske istorije, sa pomalo filozofije, uspeli su da iznova dokažu daje moć pozorišta i dalјe nemerlјiva. Odnosno da počiva na onima koji kroz svoje telo, um i dušu propuštaju, boje i usijavaju ideje i emocije trenutka, vremena ili epohe. Dok sve započinje inicijalnim tekstom mladog Igora Štiksa.

Igor Štiksa je u osnovi hibrid levičarske filozofije, umetničko-socijalne anagažovanosti, dovolјno dramatične fabule, koja je, srećom, spuštena na nivo pojedinačnih sudbina. I sve to prošarano sa elementima felјtona i političkih parola. Dok povezivanje osnovne teme sa, već okrnjenom „legen dom“ o Žarku Zrenjaninu deluje kao dobar marketinški potez, ali ne ništa više.
Prepoznatlјivost lokalnih propalih preduzeća, čak i negativnih aktera, nosi sa sobom pozitivan ali i negativan efekat „identifikacije“, što je danas opšti književno-pozorišni manir. Uisak mi je da Igor Štiks svojim dramskim predloškom reditelјu ove predstave Borisu Liješeviću dao dosta žanrovski neopredelјen tekst, ideološki zaoš tren ali i otvoren za autorsku interpretaciju. Što je Liješević vrlo ispirativno, služeći se snažnom ekspesivnošću, sa izraženim poverenjem u ansambl, iskoristio.

Napravio je uzbudlјivu, dramatičnu i scenski plastičnu predstavu. Koja je bila kombinacija namernog „plakatskog kolažiranja“ , mikro scena socio-psiholških minijatura, emotiv nih erupcija odnosno katarzičnih kadenci. Kao i povremenog koketiranja sa mjuziklom.
Liješević je potencirao dramske vrline teksta permanentno premeštajući težište drame sa opštih, ideoloških i načelnih zahvata ( iz istorije našeg društva, koja još traje) na personalne egzistencijalne sudbine. Na taj način dramski tekst „ Zrenja nin„ je profunkcionisao na zrenjaninskoj sceni kao svojevstan melanž brehtovske dramaturgije, sa nečim što je svojevremeno bio rukopis reditelјa Ljubiše Ristića.
Posebna vrlina njegove režije predstavlјa rad sa glumcima, odnosno trud i spemnost da oni budi pravi akteri i nosioci umetničke angažovanosti zrenjaninskog „Zrenja nina“. Što je vidno i u načinu njihov igre koja je više proživlјavanje a manje tehnika i tehnologija, koji su prisutni ali su ostali u drugom planu.Glavnog negativca, „plјaćkaša“ i biznismena, Minija, Jovan Torački igra kao osobu lišenu svakih skrupula. Štiks ovaj lik piše kao oličenje ugnjetača, društvenih parazita i moćnika tako da joj Torački dodaje samo ekpresivnost i stilske specifič nosti, jer bi sve ostalo menjalo iz temelјa lik koji tumači. Lik koji se u drami samo po jednom slovu u imenu razlkuje od stvarnog lica. Lik/tip/simbol koji ovaj glumac stvara ima dovolјno plastićnosti i uverlјivosti, premda je od svih aktera najviše limitiran fun kcijom i fenomenom prepoznatlјivosti. Što nije bio slučaj sa Milјanom Vukovićem, koji je igrao drugog negativca ove dramske priče. U ulozi „gorile“ i slepog plaćenika, on je stvorio vrlo živopisan lik poslušnika, inelektualno i moralne nule. Izbegavši klišetirani obrazac tumačenja ovakvih likova, on je, svesno ali kontrolisano prelazeći granicu karikaturalnosti, ovoj dosta surovoj predstavi, doneo humorni iskorak.
Ženski likovi iz ove predstave kao da najviše korenspondiraju sa akuelnim vremenom. Konobarica i nesuđena pevačica Mala, igra je Sanja Radišić, potpuno uranjajući u njen lik i sudbinu, iznova otvara temu sudbine ruralne žene u postso cijalističkim društvima, dok aktivistkinja Evu, koju donosi Edit Tot, sa malom distan com prema liku, kao da istovremeno živi i posmatra svoj lik, unosi u savemeno dram sko stvaralaštvo i temu transrodnih osoba. Što je, ipak, dosta vam opšteg dramskog toka ove prerdstave. Premda ne mimo Štiksovih autorskih zamisli. Sanja Radišić. dakle. svoj lik donosi u punoj ekspresionisičkoj tenziji dok se igri Edite Tot osećaju elementi promišlјanja, što režija Borisa Liješevića drži u dobrom balansu.
Milan Kolak, igrajući dosta nedefinisani lik mladog ( nevladinog) aktiviste Koče gipko, živahno i pomalo impresionistički, oživlјava mladića koji je poreklom deo vladajuće nomenklature a opredelenjem pripada onima koji pokušavaju da deluju socijalno odgovorno, čak podsticajno, u artikulisanju radničkog bunta. Šematičnost, sa kojoj pisac uspostavlјa ovaj lik, Milan Kolak, uz pomoć Liješevića, u većini klјučnih scena prevazilazi.
Tandem radnika, socijalni pozitivac Zrenjanin, obeležen i sa ideološkim predznakom, koji donosi nadimak, koga igra eksplozivno i ekspresivno Dejan Karlećik, i prevrtlјivac i “izdajnik“ svoje klase, Roki, donosii ga izraženom savitlјivošću i elastičnošću – Stefan Juanin, kao antipodi i paradigme naše tranzicije, funkcionalno ali i simboličkii obeležavaju suštinu predstave. Jer se u njoj glavna drama odvija unutar korpusa gu bitnika, dok kapitalizam, plјačkaški i „nemoralni bizismeni“ u komadu „ Zrenjanin“ samo predstavlјa neophodnu platformu ibzenovski shvaćene društvene nepravde. Karličik je u svojoj ulozi potpuno uverlјiv u sve tri faze transformacije. Od oportuniste, do na samožrtvovanje spremnog ćoveka, prošavši i seksualno otrežnjenje. Eruptivan ali sa preciznom kontrolom energije. Jaunin je u razvoju svog lika, prevrtlјivca i konver tita, vešto koristio umeće preplitanja karakternih osobina, što je ovom negativnom ulozi dalo slojevitost.
Predstava sadrži u sebi i dosta muzičkih elemenata ali ne i dovolјno da bitnije poprimi elemente mjuzikla . Međutim, Sanja Radišić vrlo ekspresivno i posvećeno najintimnije delove svog lika plasira kroz tu formu. Dok je sama muzika Jelene Popržan scenski uverlјiva a muzikološki eklektična. Scenska rešenja Vladimira Savića su u okvirima modernog realizma i izrazito funkcionalna. Što važi i za kostime Drine Krlić ,koji su imali u sebi i diskretne elemente elegancije.
Konačno, gledali smo dobru, uzbudlјivu, angažovanu i poštenu predstavu, koja će se više svideti levičarima ali ni to nije najgore što nam se može desiti u savremenom životu.Meni ne! Čak naprotiv.
Zoran Slavić